گروه زبان و ادبیات فارسی استان کردستان
کۆڕی زمان و ئەدەبی فارسی پارێزگای کوردستان(دایەرەی فێرکاری و پەروەردە کردن)
درباره وبلاگ


وقتی رمانی را برمی دارید بخوانید، مطمئنید که خیالی است اما وقتی یک سیاستمدار حرف می زند ادعا می کند که خیالی حرف نمی زند. سیاستمداران هم مثل نویسنده ها به خوبی می دانند که راحت می شود واقعیت ها را تغییر داد. می شود آن ها را تغییر داد یا شکلشان را عوض کرد. به هر شکل ممکنی. هر دو این قضیه را به خوبی می دانند و به همین خاطر است که همیشه سیاستمدارها و داستان نویس ها آبشان از یک جوی نمی رود. ص. 78
کتاب دوازده به علاوه یک( منبع آزمون آنلاین کتابخوانی سال 1398

مدیر وبلاگ : گروه زبان و ادبیات فارسی استان کردستان

مفاهیم واژۀ «سخن» در شاهنامه

( بخش اوّل) 

حجت‌الله مهریاری/

دوشنبه 5 دلو 1394/

سه شنبه6 دلو 1394

رزونامه ماندگار افغانستان

www.mandegardaily.com

به‌طور کلی، حکیم فردوسی واژۀ «سخن» و ترکیباتِ آن را در بیش از سه‌هزار بیت از اشعار شاهنامه به‌کار برده است، اما کلمۀ سخن در ابیات شاهنامه، برای بیان مقاصدِ مختلفی مورد استفاده بوده و مفاهیم متنوعی در اشعار حکیم توس دارد.

در هزار سال گذشته و امروز، کتاب شاهنامۀ حکیم فرزانۀ توس، یکی از خزاین و منابع لغت و گنجینه‌های فصاحت و سلاستِ زبان فارسی است. برای کاربردهای متفاوت کلمات، وسعت و قوت فکر، بدعت در ساختِ واژه‌ها، قدرت بیان و استواری طبع و اقتدار کلامی و احاطۀ تعبیریِ این استاد بزرگ، بهترین نمونه و قوی‌ترین دلیل است، و از آن‌جا می‌توان دانست که در شرح رویدادهای متنوع، گزارش معانی و پرداخت افکار، وی را چه مایۀ فراوان از دانش، حکمت، احاطه بر زبان فارسی و سایر زبان‌های رایج آن دوره، حاصل بوده تا توانسته آن داستان‌ها و مفاهیم سخت رویدادها و عبارات را به این صورتِ زیبا و در الفاظ جزل و روان جلوه دهد.

شاهنامه منبع بزرگی از معانی و مفاهیم مختلف است و تنها کتاب قصه و سرگذشتِ اسطوره‌ها نیست. فلسفه و حکمت هست، اخلاق و عبرت از دنیا هست، غزل هست، سرود و رجز هست و بالاخره تمام فنون سخن هست، تنوع کلام و واژه‌های فارسی هست.

فردوسی حکیم در فن بلاغت و شوایی کلام استاد بود و ذوق و ذهن سلیم و روشن داشت و به‌خوبی و مهارت یک سخن‌شناس از پس مضایق سخن برآمده و مسالک دقیق شناخته و وجوه اتصال و انفصالِ مفاهیم و ابتدا و ختمِ مقاصد را دانسته است. بدین علت است که آن حکیم فرزانه اثبات کرد که زبان شیرین فارسی از دیگر زبان‌ها کمتر نیست و هر گونه فکر و مفهوم را بدون استفاده از لغات خارجی (به طور مثال عربی) و لغات مهجور فارسی قابل تعبیر و بیان است.

فردوسی به عفت در کلام و عزت نفس و پاکی سخن، شهرت دارد و از این نظر، بر سایر شاعران پارسی‌گوی برتری و فزونی دارد. فردوسی از نادر شاعران پارسی‌گوی است که عبارات و اشعارش از کلمات و واژه‌های ناپسند و زشت، تهی و کلام و سخن را بدین کلمات لغو و نازیبا، نیالوده است و عفت کلام را به کمال مراعات نموده است.

برای آن‌که بتوان سخن پخته، سخن استوار، سخن شایسته و بایسته و سخن دلپذیر گفت و در نوشتن مطالب از تنوع کلامی استفاده کرد، کاربرد کلمات متنوع و واژه‌های متفاوت و گویا ضرورت دارد. شاهنامۀ حکیم فردوسی بهترین منبع برای تنوع واژه‌ها و کلام است. فردوسی صرفاً در شاهنامه، حدود ۹۰ واژۀ ترکیبی، و بیشتر بدیع و ابتکاری از کلمۀ «سخن» را به کار برده است. این واژه‌ها، ترکیبی از کلمه سخن و اغلب یک صفت یا مصدر فعل است.

نویسنده‌گان و گوینده‌گان در عصر حاضر نیز با انتخاب و کاربرد این واژه‌ها و تنوع کلامی می‌توانند در بیان کلام و نوشتن هرگونه مطلب گزارشی، علمی و اجتماعی از این‌گونه واژه‌ها استفاده کنند به نحوی که مقصود گوینده یا نویسنده از بیان مطلب برای شنونده یا خواننده، بهتر قابل فهم و درک باشد.

به طور کلی، حکیم فردوسی واژۀ «سخن» و ترکیبات آن را در بیش از سه‌هزار بیت از اشعار شاهنامه به کار برده است، اما کلمۀ سخن در ابیات شاهنامه، برای بیان مقاصد مختلفی مورد استفاده بوده و مفاهیم متنوعی در اشعار حکیم توس دارد. در بسیاری از این سه هزار بیت شاهنامه، کلمۀ سخن همان مفهموم آشنای هر ذهن یعنی؛ گفتن، بیان کردن، گفت‌وگو و اظهار مقصود را دارد، ولی در تعدادی از ابیات دیگر از کلمۀ سخن برای ادای مقاصد و مفاهیم گوناگون استفاده شده است. بدین‌وسیله فردوسی با کاربرد واژۀ سخن در مفاهیم مختلف، بیان مقصود در موارد و معانی متفاوتی را امکان‌پذیر نموده است. فردوسی با کاربرد مفاهیم گوناگون از واژۀ سخن، ضمن کاربرد ابتکاری و نوین از کلمات، در حقیقت، وسعت و قدرت بیان، استواری در کلام و توان فکر و اندیشۀ خود را افزایش داده و ابزاری برای شرح رویدادهای گوناگون و طرح افکار مختلف در قالب شعر ایجاد کرده است.






نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic